Karga hela

Detallu Notísia

FECT Nia Dosente Partisipa Treinamentu Internasionál Iha Nasaun Korea Kona-ba “Data & Artificial Intelligence For High Performance Computing (HPC)”

1

Fakuldade Enjeñaria, Siénsia no Teknolojia (Siglá Portugéz FECT) nia Dosente na'in-1 husi Departamentu Enjeñaria Informátika, Profesór Aristidis de Jesus Ornai, foin kompleta ninia partisipasaun iha programa treinamentu internasionál ho tema “Data & Artificial intelligence for High Performance Computing (HPC) – ASEAN” ne’ebé hala’o iha Nasaun Koreia Súl.

Programa treinamentu durante semana ida ne’e, hahu husi 6 to’o 10 Abril 2026, nu’udar parte inisiativa kooperasaun rejionál ne’ebé fasilita husi Sekretariadu ASEAN. Finansiamentu ba atividade ne’e mai husi ASEAN-Korea Cooperation Fund (AKCF), ne’ebé ho objetivu atu hametin kapasidade dijitál nasaun membru ASEAN nian liuhosi dezenvolvimentu rekursu umanu iha teknolojia informasaun no komunikasaun.

Iha intervista Profesór Aristidis de Jesus Ornai hateten katak objetivu prinsipál husi formasaun ne’e atu hasa’e kompeténsia dijitál, partikularmente iha utilizasaun dadus, intelijénsia artifisiál (AI), no infraestrutura Komputasaun ho Dezempeñu Aas (HPC) nu’udar fatór xave hodi hasoru Revolusaun Industriál Dahaat.

Programa ida ne’e implementa husi Korea Institute of Science and Technology Information (KISTI) hanesan organizasaun implementador ba projetu ne’ebe ho tema “Building HPC Infrastructure and HPC Capacity for ASEAN Data Utilization” Inisiativa ida-ne'e dezeña atu hala'o hosi tinan 2025 to'o 2028, foka ba hametin kapasidade dijitál liuhosi formasaun, dezenvolvimentu infraestrutura, no fornese plataforma koñesimentu nian iha área siénsia no teknolojia nian.

Aleinde ne'e, Profesór Aristidis hatete katak formasaun ida-ne'e fornese esperiénsia ida ne'ebé valiozu no iha perspetiva, tantu iha dezenvolvimentu profisionál no pesoál. Nia mos koalia kona-ba kualidade materiál ne’ebé aprezenta, dedikasaun husi instrutór sira, no oportunidade atu diskute no troka koñesimentu ho partisipante sira husi nasaun membru ASEAN oioin.

"𝗠𝗮𝘁𝗲𝗿𝗶á𝗹 𝗯𝗮𝗹𝘂𝗻 𝗻𝗲'𝗲𝗯é 𝗮𝗽𝗿𝗲𝘇𝗲𝗻𝘁𝗮 𝗵𝗮𝗻𝗲𝘀𝗮𝗻 𝗳𝗼𝘂𝗻 𝗻𝗼 𝗿𝗲𝗹𝗲𝘃𝗮𝗻𝘁𝗲 𝘁𝗲𝗯𝗲𝘀 𝗯𝗮 𝗱𝗲𝘇𝗲𝗻𝘃𝗼𝗹𝘃𝗶𝗺𝗲𝗻𝘁𝘂 𝘁𝗲𝗸𝗻𝗼𝗹ó𝗷𝗶𝗸𝘂 𝗺𝗼𝗱𝗲𝗿𝗻𝘂 𝘀𝗶𝗿𝗮, 𝗹𝗶𝘂𝗹𝗶𝘂 𝘂𝘁𝗶𝗹𝗶𝘇𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗵𝗼𝘀𝗶 𝗶𝗻𝗳𝗿𝗮𝗲𝘀𝘁𝗿𝘂𝘁𝘂𝗿𝗮 𝗶𝗻𝗳𝗼𝗿𝗺á𝘁𝗶𝗸𝗮 𝗮𝘃𝗮𝗻𝘀𝗮𝗱𝘂 𝘀𝗶𝗿𝗮 𝗶𝗵𝗮 𝗲𝗿𝗮 𝗱𝗶𝗷𝗶𝘁á𝗹," Profesór Aristidis hatete iha Kampus FECT, Hera (16/03).

Nia subliña mós importánsia atu utiliza HPC iha kontestu Timor-Leste, partikularmente apoiu ba atividade akadémika no peskiza sira. Nia esplika katak kompleksidade hosi problema sientífiku no enjeñaria nian aumenta ba daudaun, dalabarak métodu komputasionál tradisional sira labele kompleta simulasaun sira ka analize dadus nian iha tempu ne’ebé razoavel.

"𝗣𝗿𝗼𝘀𝗲𝘀𝗮𝗺𝗲𝗻𝘁𝘂 𝗕𝗶𝗴 𝗗𝗮𝘁𝗮, 𝗳𝗼𝗿𝗺𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗯𝗮 𝗺𝗼𝗱𝗲𝗹𝘂 𝗠𝗮𝗰𝗵𝗶𝗻𝗲 𝗹𝗲𝗮𝗿𝗻𝗶𝗻𝗴 𝗻𝗶𝗮𝗻, 𝗻𝗼 𝘀𝗶𝗺𝘂𝗹𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝘀𝗶𝗲𝗻𝘁í𝗳𝗶𝗸𝘂 𝘀𝗶𝗿𝗮 𝗽𝗿𝗲𝘀𝗶𝘇𝗮 𝗸𝗮𝗽𝗮𝘀𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗶𝗻𝗳𝗼𝗿𝗺á𝘁𝗶𝗸𝗮 𝗻𝗲'𝗲𝗯é 𝘀𝗶𝗴𝗻𝗶𝗳𝗶𝗸𝗮𝘁𝗶𝘃𝗮𝗺𝗲𝗻𝘁𝗲 𝗮𝗮𝘀 𝗹𝗶𝘂 𝗱𝘂𝗸é 𝗸𝗼𝗺𝗽𝘂𝘁𝗮𝗱ó𝗿 𝗽𝗲𝘀𝗼á𝗹 𝘀𝗶𝗿𝗮. 𝗧𝗮𝗻𝗯𝗮 𝗻𝗲'𝗲, 𝗻𝘂𝗱𝗮𝗿 𝗻𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗳𝗼𝘂𝗻 𝗶𝗵𝗮 𝗳𝗮𝘇𝗲 𝗱𝗲𝘇𝗲𝗻𝘃𝗼𝗹𝘃𝗶𝗺𝗲𝗻𝘁𝘂 𝘁𝗲𝗸𝗻𝗼𝗹𝗼𝗷𝗶𝗮 𝗻𝗲𝘀𝗲𝘀𝗶𝘁𝗮 𝘁𝗲𝗯𝗲𝘀 𝗶𝗻𝗳𝗿𝗮𝘀𝘁𝗿𝘂𝘁𝘂𝗿𝗮 𝗱𝗶𝗷𝗶𝘁𝗮𝗹 𝗵𝗮𝗻𝗲𝘀𝗮𝗻 𝗛𝗣𝗖 𝗵𝗼𝗱𝗶 𝗳𝗮𝘀𝗶𝗹𝗶𝘁𝗮 𝗸𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗮𝗸𝗮𝗱𝗲𝗺𝗶𝗸𝗮 𝗻𝗼 𝗽𝗲𝘀𝗸𝗶𝘇𝗮𝗱𝗼𝗿𝗲𝘀," Profesór Aristidis esplika iha Kampus FECT, Hera (16/03).

Programa projetu ida nee promove liu husi atividade prinsipál tolu: dezenvolvimentu infraestrutura HPC bazeia ba GPU/NPU, dezenvolvimentu plataforma koñesimentu siénsia no teknolojia, no formasaun kompeténsia dijitál. Espesifikamente, formasaun kompeténsia dijitál dezeña atu produz peritu sira ho kapasidade inovadora iha operasaun HPC, análize dadus, no utilizasaun AI.

Liuhusi partisipasaun iha programa ida-ne’e, espera katak partisipante sira, inklui sira ne’ebé mai husi Timor-Leste, bele kontribui hodi hametin kapasidade dijitál nasionál no enkoraja utilizasaun teknolojia avansadu sira iha setór oioin. Aleinde ne'e, programa ne'e mós fornese oportunidade sira ba enjeñeiru sira no akadémiku sira atu asesu ba teknolojia sira foun iha komputasaun ho dezempeñu aas, dadus boot (Big data), no intelijénsia artifisiál (AI).

Ikus liu, Profesór Aristidis hato’o ninia esperansa ba kolaborasaun kontinua ho KISTI no parseiru internasionál sira seluk atu dezenvolve inisiativa HPC iha Timor-Leste, partikularmente atu fó apoiu ba komunidade akadémika no peskiza iha futuru.